W sterownikach PLC Siemens S7-1200 oraz S7‑1500 ważną rolę odgrywają tzw. timery. Pozwalają one na precyzyjne odmierzanie czasów w programach wykonawczych, dzięki czemu można je wykorzystać do filtracji zakłóceń, tworzenia impulsów czy opóźniania oraz podtrzymywania sygnałów. W artykule opisano cztery podstawowe rodzaje timerów stosowanych w TIA Portal: TON (Timer On Delay), TOF (Timer Off Delay), TP (Pulse Timer) oraz TONR (Retentive On Delay). Wszystkie przykłady dotyczą sterowników S7‑1200 i S7‑1500, jednak logika działania timerów pozostaje taka sama w obu rodzinach.
Ogólna budowa i parametry timerów
Timery w TIA Portal są zrealizowane jako struktury typu IEC_TIMER, które umieszczane są w blokach danych (DB). Do każdego timera tworzony jest osobny DB, dzięki czemu mogą działać niezależnie od siebie.

Instrukcje TP, TON, TOF i TONR posiadają podobny zestaw parametrów:
- IN - sygnał wejściowy (Bool). W zależności od typu timera, jego stan 1 (TRUE) lub 0 (FALSE) powoduje rozpoczęcie lub zatrzymanie odmierzania.
- W timerach TP, TON i TONR stan 1 uruchamia odmierzanie, a 0 je zatrzymuje.
- W timerze TOF działanie jest odwrotne.
- R - wejście resetujące (Bool), dostępne jedynie w timerze TONR. Stan 1 na tym wejściu zeruje nagromadzony czas oraz ustawia wyjście Q na 0.
- PT - zadany czas (Preset Time, typ TIME). Określa, jaki czas ma upłynąć, zanim wyjście Q zmieni stan. Wartość podaje się w formacie T#<czas> (np. T#5s), a wewnętrznie przechowywana jest jako liczba milisekund w 32-bitowej zmiennej typu DInt.
Zmiana wartości PT w trakcie odmierzania nie wpływa na działanie timerów TP, TON i TOF. W przypadku TONR nowy preset jest brany pod uwagę dopiero przy kolejnym uruchomieniu timera. - Q - wyjście logiczne (Bool). Informuje, czy timer osiągnął zadany czas. Może być wykorzystywane w dalszej logice programu lub do celów wizualizacji.
- ET - czas odmierzony (Elapsed Time, typ TIME). Pozwala odczytać aktualny upływający czas w milisekundach.

Podczas programowania należy pamiętać, że jedna struktura IEC_TIMER powinna być przypisana tylko do jednego timera, aby uniknąć nieoczekiwanych interakcji.
Instrukcje timerów w języku LAD powinny znajdować się na końcu sieci, a do sterowania logiką zaleca się korzystanie z tagów wyjściowych (Q, ET) zamiast bezpośredniego dostępu do zmiennych w DB.
Jak działa timer TON - On-Delay Timer (opóźnione załączanie)
Zasada działania
TON to najczęściej stosowany timer w programowaniu PLC. Odliczanie rozpoczyna się w momencie, gdy sygnał na wejściu IN przejdzie ze stanu 0 na 1.
Jeżeli w trakcie odmierzania wejście IN zmieni się na 0, timer zostaje zresetowany - zarówno czas nagromadzony, jak i wyjście Q wracają do wartości początkowych (ET = 0, Q = 0).
Gdy czas odmierzony ET osiągnie zadany czas PT, wyjście Q przechodzi w stan 1. Od tego momentu, dopóki sygnał IN pozostaje w stanie wysokim, wyjście Q również utrzymuje stan 1. Po powrocie IN do 0, timer zostaje wyzerowany.

Typowe zastosowania
Opóźnione włączanie sygnału jest przydatne m.in. do:
- filtrowania krótkich impulsów,
- łagodnego uruchamiania urządzeń,
- opóźniania rozruchu silnika po podaniu sygnału startu,
- ignorowania krótkich zakłóceń (np. sygnał z przycisku musi trwać dłużej niż T#200ms, aby został zaakceptowany),
- inicjowania sekwencji po upływie określonego czasu od wystąpienia warunku.
Jak działa timer TOF - Off-Delay Timer (podtrzymanie sygnału po wyłączeniu)
Zasada działania
Timer TOF działa odwrotnie niż TON. Gdy sygnał na wejściu IN przejdzie ze stanu 1 na 0, timer rozpoczyna odmierzanie zadanego czasu PT.
W momencie przejścia IN z 1 na 0, wyjście Q natychmiast przyjmuje wartość 1 i utrzymuje ją przez czas trwania odliczania. Po upływie zadanego czasu PT, Q powraca do 0.
Jeżeli w trakcie odmierzania IN ponownie przyjmie wartość 1, timer zostaje natychmiast zresetowany, a Q przechodzi w stan 0.

Typowe zastosowania
Timer TOF stosuje się, gdy konieczne jest podtrzymanie działania urządzenia po zaniku sygnału sterującego, np.:
- wentylator ma pracować jeszcze przez 30 s po wyłączeniu sygnału start,
- oświetlenie ma gasnąć dopiero po określonym czasie od wyłączenia czujnika ruchu,
- zawór powinien pozostać otwarty przez ustalony czas, mimo zaniku sygnału sterującego.
Jak działa timer TP - Pulse Timer (generator impulsów)
Zasada działania
Timer TP generuje impuls o stałej długości. Odmierzanie rozpoczyna się na zboczu narastającym sygnału wejściowego IN (przejście z 0 na 1).
Po uruchomieniu timera wyjście Q przyjmuje stan 1 i pozostaje w nim przez zadany czas PT. Dodatkowe zmiany sygnału IN w czasie trwania impulsu są ignorowane - nie wydłużają działania timera.
Po upływie PT wyjście Q automatycznie powraca do stanu 0. Zmiana wartości PT w trakcie trwania impulsu nie ma wpływu na jego długość.

Typowe zastosowania
Timer TP stosuje się, gdy konieczne jest wygenerowanie krótkiego, niezależnego od długości wejścia impulsu, np.:
- załączenie lampki sygnalizacyjnej na 1 s po naciśnięciu przycisku,
- generowanie jednokrotnego impulsu startowego dla napędu,
- realizacja funkcji one-shot filtrującej drgania styków czujników lub przycisków.
Jak działa timer TONR - Retentive On-Delay Timer (opóźnione załączanie z akumulacją)
Zasada działania
Timer TONR działa podobnie jak TON, z tą różnicą, że zapamiętuje odmierzony czas nawet po wyłączeniu sygnału sterującego.
Gdy IN przyjmie wartość 1, timer zaczyna odliczanie czasu PT. Jeżeli IN wróci do 0 przed osiągnięciem zadanego czasu, odmierzanie zostaje wstrzymane, ale wartość ET zostaje zachowana.
Ponowne ustawienie IN na 1 kontynuuje odliczanie od momentu, w którym zostało ono przerwane. Reset timera następuje dopiero po podaniu sygnału 1 na wejście R.
Zmiana parametru PT w trakcie odliczania nie ma wpływu na aktualny cykl, ale zostaje uwzględniona przy następnym uruchomieniu.

Typowe zastosowania
Retencyjne odmierzanie czasu jest wykorzystywane w sytuacjach, gdy należy akumulować czas trwania określonego stanu lub działania urządzenia, np.:
- rejestrowanie sumarycznego czasu pracy silnika lub pompy (licznik godzin pracy),
- pomiar czasu występowania alarmów lub przekroczeń progów,
- przerywana realizacja opóźnionych działań - timer kontynuuje liczenie po powrocie warunku.
Porównanie timerów TON, TOF, TP i TONR w TIA Portal
Wszystkie cztery instrukcje mają wspólną budowę, ale inaczej reagują na sygnał wejściowy IN. Poniższe zestawienie pomaga szybko dobrać timer do zadania:
- TON - wyjście Q załącza się z opóźnieniem PT po pojawieniu się sygnału IN; zanik IN natychmiast zeruje timer. Zastosowanie: opóźnienie startu silnika, filtr drgań czujnika, kontrola czasu ruchu siłownika.
- TOF - wyjście Q załącza się od razu z IN i wyłącza z opóźnieniem PT po zaniku IN. Zastosowanie: wybieg wentylatora, podtrzymanie pracy pompy, opóźnione gaszenie oświetlenia.
- TP - po zboczu narastającym IN wyjście Q daje impuls o stałej długości PT, niezależnie od tego, jak długo trwa IN. Zastosowanie: impuls na cewkę, sygnał dźwiękowy, jednorazowe uruchomienie.
- TONR - działa jak TON, ale sumuje czas z kolejnych załączeń IN i zeruje się dopiero sygnałem na wejściu R. Zastosowanie: licznik godzin pracy, czas trwania alarmu, interwały serwisowe.
Jak wstawić timer w TIA Portal - instancja i blok danych
Timery IEC w sterownikach Siemens SIMATIC S7-1200 i S7-1500 są blokami funkcyjnymi, więc każde wywołanie potrzebuje własnej instancji, czyli miejsca w pamięci na czas, stan wejść i wyjście Q. Po przeciągnięciu instrukcji TON (lub TOF, TP, TONR) z karty Instructions - Basic instructions - Timer operations, TIA Portal otwiera okno Call options i pyta, gdzie utworzyć instancję:
- Single instance - osobny blok danych instancyjnych (np. "IEC_Timer_0_DB"). Najprostsza opcja w blokach OB i FC.
- Multi instance - instancja jako zmienna statyczna wewnątrz bloku FB (typ TON_TIME, TOF_TIME, TP_TIME lub TONR_TIME). To zalecany sposób w większych projektach: każda kopia FB, np. sterowanie jedną pompą, ma własne timery i nie mnoży się bloków DB.
- Parameter instance - instancja przekazywana z zewnątrz jako parametr InOut bloku, przydatna przy tablicach timerów.
Działanie jest takie samo niezależnie od wersji środowiska - V15, V16, V17 czy nowsza wersja TIA Portal różnią się szczegółami interfejsu, ale logika timerów IEC pozostaje bez zmian. W starszych sterownikach S7-300/400 programowanych w STEP 7 dostępne są też timery SIMATIC (S5), np. S_ODT czy S_OFFDT, adresowane jako T1, T2 itd. W S7-1200 ich nie ma, dlatego w nowych projektach używaj timerów IEC.
Timer w języku SCL
W języku SCL timer wywołuje się jak każdy blok funkcyjny. Dla instancji pojedynczej zapis wygląda tak: "IEC_Timer_0_DB".TON(IN := "Start", PT := T#5s);, a wynik odczytujesz przez "IEC_Timer_0_DB".Q i "IEC_Timer_0_DB".ET. W bloku FB z multiinstancją deklarujesz w sekcji Static zmienną #tOpoznienie typu TON_TIME i wywołujesz ją jako #tOpoznienie(IN := #start, PT := T#5s, Q => #silnik);. Typ TIME przechowuje czas w milisekundach jako 32-bitową liczbę, więc maksymalna nastawa PT to około 24 dni. Dłuższe czasy (np. interwały serwisowe) liczy się licznikiem godzin albo, w S7-1500, typem LTIME i instrukcjami z rodziny TON_LTIME. Więcej przykładów w SCL znajdziesz we wpisie Trigger, timer w SCL - programowanie PLC w języku SCL #3.
Timer cykliczny - generator impulsów co X sekund
Częste zadanie to impuls powtarzany co określony czas, np. zapis pomiaru co 10 s albo miganie lampki. Najprostszy wzorzec w LAD: na wejście IN timera TON podajesz zanegowany styk zmiennej "Impuls", a wyjście Q timera przypisujesz do tej samej zmiennej. Po upływie PT zmienna "Impuls" przyjmuje 1 na jeden cykl programu, w kolejnym cyklu negacja zeruje IN, timer się resetuje i odliczanie rusza od nowa. Impuls trwa dokładnie jeden cykl, więc nadaje się do zliczania i wyzwalania akcji, ale nie do bezpośredniego sterowania lampką.
Do migania lampek wygodniej użyć bajtu znaczników zegarowych (Clock memory byte), który włączasz w konfiguracji sprzętowej CPU. Jego bity dają gotowe przebiegi prostokątne od 10 Hz do 0,5 Hz, bez żadnego timera w programie.
Dlaczego timer w TIA Portal nie działa?
Gdy timer nie odlicza, nie resetuje się albo wyjście timera nie reaguje, przyczyną jest zwykle jeden z poniższych błędów:
- ta sama instancja użyta dwa razy - dwa wywołania z jednym blokiem DB nadpisują sobie stan; każdy timer musi mieć własną instancję,
- timer wywoływany warunkowo - instrukcja wewnątrz IF, za skokiem JMP albo w bloku, który nie jest wywoływany w każdym cyklu, nie jest obliczana; wywołuj timer zawsze i steruj tylko sygnałem IN,
- sygnał IN nie zmienia stanu - TON i TP startują na zboczu narastającym, więc jeśli IN jest stale w stanie 1, timer nie wystartuje ponownie bez wcześniejszego zera na wejściu,
- instancja w pamięci TEMP - zmienne tymczasowe nie zachowują wartości między cyklami, dlatego timer zadeklarowany w sekcji Temp nie będzie działał poprawnie; instancja musi być w DB lub w sekcji Static bloku FB,
- brak sygnału R w TONR - TONR nie zeruje się po zaniku IN; bez sygnału na wejściu R wyjście Q pozostaje w stanie 1.
Działanie timera najłatwiej sprawdzić w trybie online (przycisk Monitoring on/off): widać wtedy stan wejścia, aktualną wartość ET i wyjście Q. Bez fizycznego sterownika przetestujesz program w symulatorze, opisanym we wpisie Symulator PLC od Siemensa - PLCSIM i PLCSIM Advanced. Jeśli potrzebujesz informacji, że timer TON właśnie odlicza, użyj warunku IN AND NOT Q - instrukcje IEC nie mają osobnego bitu "running".
Nastawa czasu z panelu HMI
Wpisanie stałej T#5s bezpośrednio w programie jest wygodne, ale każda zmiana wymaga edycji i wgrania bloku. W praktyce nastawę PT trzyma się w bloku danych jako zmienną typu TIME, którą operator może zmienić na panelu HMI, a technik w tablicy obserwacji (Watch table) bez ingerencji w kod. Na panelu wartość ET często wyświetla się w sekundach - wystarczy przeliczyć milisekundy, dzieląc wartość przez 1000.
FAQ - timery w TIA Portal
Jaka jest różnica między timerem TON i TP w S7-1200?
TON załącza wyjście Q dopiero po upływie czasu PT i trzyma je tak długo, jak trwa sygnał IN. TP załącza Q od razu na zboczu IN i wyłącza je po czasie PT, nawet jeśli IN wciąż jest w stanie 1.
Czy timer w TIA Portal liczy, gdy sterownik jest w trybie STOP?
Nie. W trybie STOP program nie jest wykonywany, a timery nie są aktualizowane. Po przejściu w RUN zmienne nieretencyjne, w tym instancje timerów, wracają do wartości startowych, chyba że w bloku danych ustawiono retencję (Retain).
Jak zresetować timer TON ręcznie?
Wystarczy wyzerować sygnał IN na co najmniej jeden cykl. Można też użyć instrukcji RESET_TIMER, która zeruje wskazaną instancję timera IEC.
Podstawy sterowników PLC Siemens - poradnik
Pobierz poradnik podstaw PLC Siemens S7-1200 (PDF)


