BLACK WEEKZniżki do 60% na kursy PLCkoniec za 7d 00:00:00ZOBACZ OFERTY →
PLC Siemens

Język SCL - programowanie sterowników PLC Siemens

mgr inż. Kamil Biedulski 15 min czytania Zaktualizowano

Większość programistów PLC stosuje graficzne języki programowania takie jak LAD czy FBD. Czwarta rewolucja przemysłowa stawia przed automatykami nowe wyzwania. Wiele aplikacji wymaga, aby obliczenia i przetwarzanie danych było wykonywane na najniższym poziomie w strukturze urządzeń przemysłowych, czyli przez sterownik PLC.

Aby tworzyć bardziej zaawansowane aplikacje, niezbędna jest znajomość tekstowego języka wysokiego poziomu jakim jest język SCL (Structured Control Language) dla sterowników Siemensa.

Języki programowania dla sterowników PLC

IEC 61131-3 to międzynarodowa norma dotycząca programowania w przemyśle automatyki. Została opracowana przez Międzynarodową Elektrotechniczną Komisję Normalizacyjną (IEC) i określa standardy dotyczące języków programowania, środowisk programistycznych i interfejsów użytkownika dla systemów automatyki przemysłowej. Norma ta zapewnia interoperacyjność różnych systemów automatyki poprzez ustanowienie wspólnych standardów dla programowania i komunikacji. Dzięki temu umożliwia łatwe tworzenie i integrację różnych systemów automatyki w jedną, spójną całość. Norma IEC 61131-3 jest szeroko stosowana w przemyśle automatyki przemysłowej na całym świecie.

Norma IEC 61131-3 określa pięć języków programowania dla systemów automatyki przemysłowej. Są to:

  • Język LD (Ladder Diagram), który umożliwia tworzenie programów za pomocą schematów drabinkowych. Jest to język popularny wśród elektryków i znany z jego prostoty i intuicyjności.
  • Język FBD (Function Block Diagram), który pozwala tworzyć programy za pomocą bloków funkcyjnych. Jest to język skierowany do inżynierów elektryków i elektroników.
  • Język SFC (Sequential Function Chart), który umożliwia tworzenie programów za pomocą diagramów sekwencyjnych. Jest to język skierowany do inżynierów procesów i automatyków.
  • Język ST (Structured Text), który pozwala tworzyć programy za pomocą strukturalnego języka tekstowego. Jest to język skierowany do programistów i inżynierów informatyków.
  • Język IL (Instruction List), który umożliwia tworzenie programów za pomocą list instrukcji. Jest to język skierowany do elektryków i elektroników.

Wszystkie te języki są zgodne z normą IEC 61131-3 i mogą być stosowane do programowania sterowników PLC w aplikacjach przemysłowych. Każdy z tych języków ma swoje własne zalety i wady, dlatego wybór odpowiedniego języka zależy od indywidualnych potrzeb i preferencji programisty.

Języki SCL a norma IEC 61131-3

Języki programowania sterowników PLC firmy Siemens są zgodne z normą IEC 61131-3, w tym język SCL. Język SCL jest odpowiednikiem języka ST dla sterowników PLC Siemens.

Składnia języka SCL

Składnia języka SCL opiera się na konstrukcjach języków proceduralnych, takich jak pętle i instrukcje warunkowe, co umożliwia tworzenie sprawnych i precyzyjnych algorytmów sterowania. Język SCL posiada również obsługę logiki boolowskiej, co pozwala na wykonywanie operacji na wartościach logicznych (prawda/fałsz) oraz porównywanie wartości logicznych za pomocą operatorów porównania (np. większy niż, mniejszy niż).

Operacje boolowskie w języku SCL

Język SCL oferuje instrukcje boolowskie, które umożliwiają wykonywanie operacji logicznych na wartościach boolowskich, czyli wartościach TRUE lub FALSE.

Przykładowe instrukcje boolowskie w języku SCL:

  • AND: Instrukcja AND pozwala na sprawdzenie, czy obie wartości boolowskie są równocześnie prawdziwe. Jeśli obie wartości są prawdziwe, instrukcja zwraca wartość TRUE, w przeciwnym razie zwraca wartość FALSE. Na przykład, instrukcja "A AND B" zwróci wartość TRUE, jeśli zarówno A jak i B są prawdziwe.
// Sprawdź, czy zarówno A jak i B są prawdziwe
IF (A AND B) THEN
    // Wykonaj instrukcje, jeśli A i B są prawdziwe
    ...
ELSE
    // Wykonaj inne instrukcje, jeśli A lub B jest fałszywe
    ...
END_IF
  • OR: Instrukcja OR pozwala na sprawdzenie, czy co najmniej jedna z wartości boolowskich jest prawdziwa. Jeśli co najmniej jedna wartość jest prawdziwa, instrukcja zwraca wartość TRUE, w przeciwnym razie zwraca wartość FALSE. Na przykład, instrukcja "A OR B" zwróci wartość TRUE, jeśli zarówno A jak i B są prawdziwe, albo tylko A jest prawdziwe, albo tylko B jest prawdziwe.
// Sprawdź, czy co najmniej jedna z wartości A lub B jest prawdziwa
IF (A OR B) THEN
    // Wykonaj instrukcje, jeśli co najmniej jedna z wartości A lub B jest prawdziwa
    ...
ELSE
    // Wykonaj inne instrukcje, jeśli obie wartości A i B są fałszywe
    ...
END_IF
  • NOT: Instrukcja NOT pozwala na negację wartości boolowskiej. Jeśli wartość jest prawdziwa, instrukcja zwraca wartość FALSE, w przeciwnym razie zwraca wartość TRUE. Na przykład, instrukcja "NOT A" zwróci wartość TRUE, jeśli A jest FALSE, a wartość FALSE, jeśli A jest TRUE.
// Neguj wartość zmiennej A
A := NOT A;

Instrukcje warunkowe IF... ELSE

Instrukcja warunkowa IF-ELSE w języku SCL umożliwia wykonywanie określonych instrukcji w zależności od spełnienia lub niespełnienia warunku. Składa się z trzech części: warunku w instrukcji IF, sekcji instrukcji wykonywanych w przypadku spełnienia warunku w instrukcji THEN, oraz sekcji instrukcji wykonywanych w przypadku niespełnienia warunku w instrukcji ELSE. Może też zawierać dodatkową instrukcję ELSE IF, która pozwala na sprawdzenie kolejnego warunku w przypadku niespełnienia warunku pierwotnego. Poniższy przykład ilustruje użycie instrukcji warunkowej IF-ELSE w języku SCL:

// Sprawdź, czy zmienna A jest większa od B
IF (A > B) THEN
    // Jeśli tak, to wykonaj instrukcje
    ...
// W przeciwnym razie sprawdź, czy zmienna A jest równa B
ELSIF (A = B) THEN
    // Jeśli tak, to wykonaj inne instrukcje
    ...
// W przeciwnym razie wykonaj instrukcje w sekcji ELSE
ELSE
    ...
END_IF

Instrukcja warunkowa IF-ELSE w języku SCL jest przydatna w implementacji różnorodnych algorytmów w sterownikach PLC, pozwalając na dynamiczne reagowanie na zmieniające się warunki w procesie sterowania.

Operatory porównania

Operatory porównania w języku SCL umożliwiają sprawdzanie relacji pomiędzy wartościami zmiennych lub wyrażeń. Operatory porównania zwracają wynik operacji w formie wartości BOOL - TRUE/FALSE.

Są to następujące operatory:

  • = operator równości, sprawdza, czy dwie wartości są równe
  • <> operator nierówności, sprawdza, czy dwie wartości są różne
  • < operator mniejszości, sprawdza, czy lewa wartość jest mniejsza od prawej wartości
  • > operator większości, sprawdza, czy lewa wartość jest większa od prawej wartości
  • <=operator mniejszości lub równości, sprawdza, czy lewa wartość jest mniejsza lub równa prawej wartości
  • >= operator większości lub równości, sprawdza, czy lewa wartość jest większa lub równa prawej wartości

Operatory porównania są często używane w instrukcjach warunkowych IF-ELSE w języku SCL w celu sprawdzenia, czy dane warunki są spełnione lub nie. Poniższy przykład ilustruje użycie operatorów porównania w języku SCL:

// Sprawdź, czy zmienna A jest większa od B
IF (A > B) THEN
    // Jeśli tak, to wykonaj instrukcje
    ...
ELSE
    // W przeciwnym razie wykonaj inne instrukcje
    ...
END_IF

Program do utrzymania poziomu cieczy w zbiorniku z cyfrowymi czujnikami poziomu

Poniższy program w języku SCL umożliwia sterowanie poziomem cieczy w zbiorniku za pomocą cyfrowych czujników poziomu dolnego i górnego oraz pompy 0-1. Program wykorzystuje instrukcję boolowską NOT oraz warunkową instrukcję IF-ELSE.

// Sprawdź, czy poziom cieczy jest poniżej poziomu dolnego
IF (NOT xPoziomDolny) THEN
    // Jeśli tak, to włącz pompę
    xPompa := TRUE;
// W przeciwnym razie sprawdź, czy poziom cieczy jest powyżej poziomu górnego
ELSIF (xPoziomGorny) THEN
    // Jeśli tak, to wyłącz pompę
    xPompa := FALSE;
END_IF

Zjawisko histerezy polega na tym, że pompa jest włączana dopiero po osiągnięciu poziomu cieczy poniżej poziomu dolnego, a wyłączana dopiero po osiągnięciu poziomu cieczy powyżej poziomu górnego. Dzięki temu unikamy sytuacji, w której pompa ciągle się włącza i wyłącza przy poziomach cieczy blisko poziomów dolnego i górnego, co mogłoby spowodować niepotrzebne zużycie energii i awarie. Wartości poziomów dolnego i górnego mogą być dostosowane do konkretnej aplikacji w celu uzyskania optymalnego działania systemu sterowania poziomem cieczy. Projekty tego typu zrealizujesz razem z nami w kursie Programowania Sterowników PLC Siemens S7-1200/1500 w języku SCL, sprawdź czy nie prowadzimy aktualnie zapisów pod tym linkiem --> https://www.controlbyte.pl/scl/

Program do utrzymania poziomu cieczy w zbiorniku z analogowym czujnikiem poziomu

Poniższy program w języku SCL umożliwia sterowanie poziomem cieczy w zbiorniku za pomocą analogowego czujnika poziomu oraz pompy 0-1. Program wykorzystuje instrukcję warunkową IF-ELSE oraz operatory porównania w celu sprawdzenia aktualnego poziomu cieczy i włączenia lub wyłączenia pompy w odpowiednim momencie.

// Przechowaj wartość zadaną poziomu dolnego i górnego w zmiennych 
rPoziomDolnyZad_mm := 500.0;
rPoziomGornyZad_mm := 1000.0;
 
// Sprawdź, czy aktualny poziom cieczy jest poniżej poziomu dolnego
IF (rPoziomAkt_mm < rPoziomDolnyZad_mm) THEN
   // Jeśli tak, to włącz pompę
   xPompa := TRUE;
// W przeciwnym razie sprawdź, czy aktualny poziom cieczy jest powyżej poziomu górnego
ELSE IF (rPoziomAkt_mm > rPoziomGornyZad_mm) THEN
   // Jeśli tak, to wyłącz pompę
   xPompa := FALSE;
END_IF

Ten program pozwala na kontrolowanie poziomu cieczy w zbiorniku za pomocą pompy, aby utrzymać go w odpowiednim zakresie pomiędzy poziomami dolnym i górnym. Można go dowolnie modyfikować i dostosować do konkretnych potrzeb, na przykład zmieniając parametryzację poziomów zadanych cieczy lub dodając dodatkowe instrukcje w celu uzyskania bardziej zaawansowanego działania systemu sterowania.

Darmowy poradnik PLC Siemens S7-1200 i TIA Portal

5 gotowych programów w języku LAD z omówieniem krok po kroku. Pobierz PDF i zacznij programować sterowniki Siemens.

Pobierz poradnik PDF

Jak zacząć programować w języku SCL w TIA Portal?

W środowisku TIA Portal język SCL wybierasz przy tworzeniu nowego bloku: dodajesz funkcję (FC), blok funkcyjny (FB) albo blok organizacyjny (OB) i w polu Language ustawiasz SCL. Język SCL jest dostępny zarówno w sterownikach S7-1200, jak i S7-1500, a do jego używania wystarczy już podstawowa wersja oprogramowania STEP 7 Basic. Siemens udostępnia też bezpłatny podręcznik Programming Guideline for S7-1200/S7-1500 z zaleceniami, jak pisać czytelny kod - warto go przejrzeć na początku nauki.

Kilka reguł, które warto znać od pierwszego programu:

  • Każda instrukcja kończy się średnikiem, a przypisanie wartości to := (sam znak = służy do porównania).
  • Zmienne lokalne z interfejsu bloku (Input, Output, InOut, Static, Temp) TIA Portal oznacza znakiem #, a zmienne globalne z tablicy tagów PLC nazwą w cudzysłowie, np. "Pompa".
  • Komentarz jednoliniowy zaczyna się od //, a blokowy zapisujesz jako (* ... *).
  • Instrukcje IF, CASE, FOR i WHILE zamykasz odpowiednio END_IF, END_CASE, END_FOR i END_WHILE.
  • Timery i liczniki IEC wywołujesz jak bloki funkcyjne - z własną instancją w sekcji Static bloku FB.

Przykład wywołania timera TON w SCL: pompa włącza się 5 sekund po pojawieniu się sygnału z czujnika. Więcej o samych timerach przeczytasz w artykule Timery w TIA Portal - TON, TOF, TP i TONR.

// tonOpoznienie: instancja typu TON_TIME w sekcji Static bloku FB
#tonOpoznienie(IN := "Czujnik_Poziomu",
               PT := T#5S);
"Pompa" := #tonOpoznienie.Q;

Instrukcja CASE w SCL - prosty automat sekwencyjny

Gdy maszyna pracuje krokami (start, napełnianie, mieszanie, opróżnianie), zamiast wielu zagnieżdżonych IF wygodniej użyć instrukcji CASE. Zmienna kroku decyduje, która część programu wykonuje się w danym cyklu sterownika. Taki zapis jest czytelny, łatwo dopisać nowy krok, a podgląd online w TIA Portal od razu pokazuje, na którym etapie stoi maszyna.

CASE #iKrok OF
    0:  // Oczekiwanie na start
        IF "Start" THEN
            #iKrok := 10;
        END_IF;

    10: // Napełnianie zbiornika
        "Zawor_Napelniania" := TRUE;
        IF "Poziom_Gorny" THEN
            "Zawor_Napelniania" := FALSE;
            #iKrok := 20;
        END_IF;

    20: // Mieszanie przez 30 s
        "Mieszadlo" := TRUE;
        #tonMieszanie(IN := TRUE, PT := T#30S);
        IF #tonMieszanie.Q THEN
            "Mieszadlo" := FALSE;
            #tonMieszanie(IN := FALSE, PT := T#30S); // reset timera
            #iKrok := 0;
        END_IF;

    ELSE
        #iKrok := 0; // nieznany krok - powrót do stanu bezpiecznego
END_CASE;

Zwróć uwagę na timer w kroku 20: blok wywołany wewnątrz CASE wykonuje się tylko wtedy, gdy program jest w tym kroku. Dlatego przed wyjściem z kroku timer jest wywoływany z IN := FALSE - inaczej przy następnym cyklu maszyny zostałby w stanie Q = TRUE.

Pętle FOR i WHILE - przetwarzanie danych w sterowniku

Tam, gdzie język SCL wygrywa z LAD i FBD najbardziej, są operacje na tablicach. Pętla FOR pozwala w kilku linijkach policzyć średnią z ostatnich pomiarów, znaleźć wartość maksymalną albo przepisać dane do bufora komunikacyjnego. W języku drabinkowym to samo wymagałoby kilkunastu szczebli.

// arPomiary: Array[0..9] of Real
#rSuma := 0.0;
FOR #i := 0 TO 9 DO
    #rSuma := #rSuma + #arPomiary[#i];
END_FOR;
#rSrednia := #rSuma / 10.0;

Pętla WHILE wykonuje się, dopóki warunek jest prawdziwy, i dlatego wymaga ostrożności. Program PLC działa cyklicznie, więc pętla, która nie kończy się w jednym cyklu, wydłuża czas cyklu sterownika. Po przekroczeniu maksymalnego czasu cyklu sterownik może przejść w stan STOP. W praktyce w programach sterowania częściej używa się pętli FOR z ustaloną liczbą powtórzeń.

SCL, STL, LAD czy FBD - kiedy który język?

Wybór języka programowania sterowników PLC zależy od zadania, a nie od mody. W jednym projekcie TIA Portal możesz łączyć bloki napisane w różnych językach:

  • LAD i FBD - logika bitowa, blokady, sygnały bezpieczeństwa i wszystko, co ma szybko przeanalizować elektryk z utrzymania ruchu przy linii produkcyjnej.
  • SCL - obliczenia, skalowanie sygnałów analogowych, tablice, pętle, automaty stanów (CASE), obsługa komunikacji, receptur i danych wymienianych z panelem HMI.
  • STL (Statement List) - lista instrukcji przypominająca asembler. Znajdziesz ją w starszych projektach S7-300/400 i w S7-1500, ale sterowniki S7-1200 jej nie obsługują. Norma IEC 61131-3 w wydaniu z 2013 roku uznała listę instrukcji (IL) za przestarzałą, dlatego przy migracji starych projektów kod STL coraz częściej przepisuje się na SCL. Główna różnica między SCL i STL: w STL operujesz na akumulatorach i pojedynczych rozkazach, a SCL jest językiem wysokopoziomowym, w którym całe wyrażenie zapisujesz w jednej linii.

Język SCL a narzędzia AI

Ponieważ SCL jest językiem tekstowym, asystenci AI, tacy jak ChatGPT czy Claude, potrafią wygenerować szkic bloku w SCL na podstawie opisu działania. To dobre wsparcie przy pisaniu powtarzalnego kodu, ale wygenerowany program zawsze trzeba sprawdzić: składnię w TIA Portal, a działanie w symulatorze PLCSIM, zanim trafi na prawdziwy sterownik. Jak to wygląda w praktyce, pokazaliśmy w teście ChatGPT vs DeepSeek.

FAQ - język SCL

Czym jest SCL?

SCL (Structured Control Language) to tekstowy język programowania sterowników PLC (Programmable Logic Controller) firmy Siemens, będący odpowiednikiem języka ST (Structured Text) z normy IEC 61131-3. Przypomina języki wysokiego poziomu, takie jak Pascal, i sprawdza się szczególnie przy obliczeniach i przetwarzaniu danych.

Czy SCL i ST to ten sam język?

W praktyce tak - SCL to implementacja Structured Text w środowisku Siemens. Składnia jest bardzo podobna, a różnice dotyczą głównie szczegółów środowiska, np. oznaczania zmiennych lokalnych znakiem # i globalnych cudzysłowem w TIA Portal. Kod napisany w SCL zwykle da się przenieść do ST w CODESYS z niewielkimi poprawkami.

W jakim języku programuje się PLC?

Norma IEC 61131-3 opisuje języki graficzne (LD, FBD, SFC) i tekstowe (ST oraz przestarzały już IL). W sterownikach Siemens najczęściej używa się LAD, FBD i SCL, a w wielu projektach łączy się kilka języków w jednym programie.

Czy programowanie PLC w języku SCL jest trudne?

Jeśli znasz podstawy dowolnego języka programowania, SCL przyswoisz szybko. Osobom zaczynającym od zera zwykle łatwiej jest najpierw poznać LAD, a potem przejść na SCL. Najwięcej uczy pisanie programów i testowanie ich w symulatorze - zacznij od prostych przykładów z serii programowanie PLC w języku SCL.

Podsumowując... do czego język SCL nadaje się idealnie?

SCL posiada bogaty zestaw operatorów matematycznych, umożliwiających wykonywanie podstawowych działań arytmetycznych, takich jak dodawanie, odejmowanie, mnożenie i dzielenie. Język ten umożliwia też wykonywanie bardziej zaawansowanych obliczeń, takich jak obliczanie pierwiastków, potęg czy logarytmów.

Składnia języka SCL pozwala na programowanie funkcji oraz bloków funkcyjnych przetwarzających dane w sposób niezwykle zwarty. Ten sam program w języku graficznym zająłby kilkanaście razy więcej przestrzeni w edytorze kodu.

Poniższy kod w języku SCL implementuje funkcję obliczającą pierwiastki równania kwadratowego o postaci ax^2 + bx + c = 0. Funkcja przyjmuje trzy argumenty: współczynniki a, b i c równania i zwraca dwie wartości - pierwiastki równania. W przypadku braku rozwiązań rzeczywistych funkcja zwraca NaN (Not-a-Number).

FUNCTION "fcPierwiastkiRownKwad" : Bool   // TRUE = są pierwiastki rzeczywiste
VAR_INPUT
    a : Real;
    b : Real;
    c : Real;
END_VAR
VAR_OUTPUT
    rPierwiastek1 : Real;
    rPierwiastek2 : Real;
END_VAR
VAR_TEMP
    rDelta : Real;
END_VAR

BEGIN
    #rPierwiastek1 := 0.0;
    #rPierwiastek2 := 0.0;

    // a = 0 to nie jest równanie kwadratowe - unikamy dzielenia przez zero
    IF #a = 0.0 THEN
        #fcPierwiastkiRownKwad := FALSE;
        RETURN;
    END_IF;

    #rDelta := #b * #b - 4.0 * #a * #c;

    IF #rDelta >= 0.0 THEN
        #rPierwiastek1 := (-#b + SQRT(#rDelta)) / (2.0 * #a);
        #rPierwiastek2 := (-#b - SQRT(#rDelta)) / (2.0 * #a);
        #fcPierwiastkiRownKwad := TRUE;
    ELSE
        // delta < 0 - brak pierwiastków rzeczywistych
        #fcPierwiastkiRownKwad := FALSE;
    END_IF;
END_FUNCTION

Funkcja zwraca wartość typu Bool: TRUE, gdy równanie ma pierwiastki rzeczywiste, i FALSE, gdy delta jest ujemna albo współczynnik a jest równy zero. W PLC nie ma wartości NaN, dlatego program wywołujący najpierw sprawdza ten bit, a dopiero potem korzysta z wyników rPierwiastek1 i rPierwiastek2.

Dowiedz się więcej na temat programowania sterowników PLC w języku tekstowym SCL przerabiając nasz kurs --> https://www.controlbyte.pl/scl/

Autor mgr inż. Kamil Biedulski

Założyciel ControlByte, programista PLC. 12+ lat w automatyce przemysłowej. Autor kursów Siemens S7-1200/1500 (LAD/FBD, SCL, Safety), komunikacji przemysłowej, serwonapędów i schematów elektrycznych.

Kursy online

Chcesz programować PLC w praktyce?

Kursy Siemens, CODESYS, komunikacji i safety z certyfikatem i wsparciem instruktora. Zacznij od bezpłatnego minikursu.

Zobacz kursy