
Podstawy programowania w języku Structured Text (ST)
Jako jeden z języków programowania PLC według normy IEC 61131-3, Structured Text, czy po prostu ST, przypomina tradycyjne języki programowania takie jak Python czy Java. Zamiast bloków języków graficznych, jak LAD czy FBD, Structured Text to po prostu tekst!
Zalety i wady języka ST
Jak każdy język programowania, Structured Text ma swoje zalety i wady, a także powody, dla których programista może wybrać ST do swojego kolejnego projektu PLC, więc przejdźmy od razu do konkretów:
- Wysokopoziomowy język programowania
ST jest podobny do tradycyjnych wysokopoziomowych języków programowania, dzięki temu może być stosunkowo łatwy do nauczenia się i opracowania projektów PLC dla wielu osób, które mogą nie mieć doświadczenia w programowaniu PLC, ale mają doświadczenie w tradycyjnym kodowaniu. - Oparty na tekście
Znajdziesz tutaj znajome struktury rodem z języków wysokiego poziomu przeznaczone do kontroli przepływu programu typu: IF...ELSIF...ELSE czy CASE...OF. Dzięki temu w łatwy sposób uporządkujesz Twój program i będziesz pisał zaawansowane algorytmy. Taki program możesz łatwo modyfikować i debuggować, dzięki czemu przyśpieszysz swoją pracę. - Lekki język programowania
Ponieważ język ST jest z definicji oparty na tekście, obliczenia, pętle i operacje na tablicach zapisuje się w kilku liniach zamiast w wielu szczeblach drabinki. Kod tekstowy łatwo też porównywać i wersjonować, np. w systemie Git, co ułatwia pracę nad większymi programami PLC.
Są też wady, o których warto wiedzieć przed wyborem języka:
- Trudniejsza diagnostyka dla służb utrzymania ruchu - elektryk szybciej znajdzie przyczynę postoju na schemacie drabinkowym (Ladder Logic) niż w kilkuset liniach tekstu.
- Mniej czytelny podgląd online - w LAD od razu widać przepływ sygnału, w ST trzeba śledzić wartości zmiennych.
- Łatwo o błędy logiczne - np. przez pomyłkę w priorytecie operatorów albo pętlę, która wydłuża cykl sterownika.
Darmowy poradnik PLC Siemens S7-1200 i TIA Portal
5 gotowych programów w języku LAD z omówieniem krok po kroku. Pobierz PDF i zacznij programować sterowniki Siemens.
Pobierz poradnik PDFPodstawowe zasady składni języka ST
Składnia Structured Text kieruje się kilkoma podstawowymi zasadami:
- Po pierwsze, wszystkie instrukcje kończą się średnikiem.
- Spacje i tabulatory nie są wymagane, ale dobry programista nadal będzie ich używał dla czytelności.
- Ponadto, ST nie jest wrażliwy na wielkość liter, ale jeśli przypisujesz zmienną, znaną jako tag to stosowanie spójnego zapisu, np. PascalCase (ZaworKontrolny1), jest dobrą praktyką.
- Nazwy zmiennych zwykle deklarujemy w notacji węgierskiej tzn. dodajemy odpowiedni prefiks określający typ danej zmiennej np. xLampka - typ BOOL, iTemperatura - typ INT
Używanie komentarzy
Inną bardzo powszechną i użyteczną składnią ST jest użycie komentarza. Jako początkujący programista, używanie komentarzy jest niezbędne do tworzenia kodu, który może być z łatwością odczytany przez innych programistów. Pamiętaj jednak, że najważniejsze są dobre i czytelne nazwy zmiennych.
Oto przykład komentarza w programie:
(* PRZYKŁADOWY PROGRAM STEROWANIA POMPĄ *)
Jak widać, aby dodać komentarz, zaczynasz od lewego nawiasu, a następnie gwiazdki. Aby zamknąć komentarz, dodajesz kolejną gwiazdkę, a następnie prawy nawias.
Operatory w języku Structured Text
ST używa również operatorów do manipulowania danymi. Przykłady operatorów to operatory logiczne, takie jak AND, OR i NOT. Operator logiczny jest używany do porównywania danych logicznych i tworzenia z nich logiki.
Przykłady:
IF NOT xZaworKontrolny1_Zamkniety AND xZaworKontrolny1_Otwarty THEN
xPompaStart := TRUE;
END_IF;
Jeżeli zawór nr 1 nie jest zamknięty i jest otwarty to pompa startuje.
IF (xPrzyciskStart1 OR xPrzyciskStart2)
AND (NOT xZaworKontrolny1_Zamkniety AND xZaworKontrolny1_Otwarty) THEN
xPompaStart := TRUE;
END_IF;
Gdy wciśnięty jest przycisk start nr 1 lub przycisk start nr 2 i jeżeli zawór nr 1 nie jest zamknięty i jest otwarty, to pompa startuje. Zwróć uwagę na nawiasy wokół OR: operator AND ma wyższy priorytet niż OR, więc bez nawiasów warunek zaworu dotyczyłby tylko przycisku start nr 2.
IF (xPrzyciskStart1 OR xPrzyciskStart2)
AND (NOT xZaworKontrolny1_Zamkniety AND xZaworKontrolny1_Otwarty) THEN
xPompaStart := TRUE;
ELSIF (xPrzyciskStart1 OR xPrzyciskStart2)
AND (xZaworKontrolny1_Zamkniety AND NOT xZaworKontrolny1_Otwarty) THEN
xPompaStart := FALSE;
END_IF;
Działa analogicznie do poprzedniego przykładu, lecz dodaliśmy tutaj operator "ELSIF", więc jeśli warunek "IF" nie jest spełniony, to sprawdzamy warunek dla "ELSIF" - jeśli jest spełniony, wyłączamy pompę. A jeśli nie?
To wtedy musimy zastosować dodatkowo operator "ELSE" na wszystkie pozostałe możliwe przypadki:
IF (xPrzyciskStart1 OR xPrzyciskStart2)
AND (NOT xZaworKontrolny1_Zamkniety AND xZaworKontrolny1_Otwarty) THEN
xPompaStart := TRUE;
xLampaAlarmowa := FALSE;
ELSIF (xPrzyciskStart1 OR xPrzyciskStart2)
AND (xZaworKontrolny1_Zamkniety AND NOT xZaworKontrolny1_Otwarty) THEN
xPompaStart := FALSE;
xLampaAlarmowa := FALSE;
ELSE
xPompaStart := FALSE;
xLampaAlarmowa := TRUE;
END_IF;
Gdy warunki "IF" oraz "ELSIF" się nie spełnią to wykonuje się kod pod operatorem "ELSE".
POBIERZ INFORMATOR PDF Z PODSTAWOWYMI INSTRUKCJAMI JĘZYKA STRUCTURED TEXT
Structured Text w normie IEC 61131-3 i u różnych producentów
Structured Text to jeden z języków programowania PLC opisanych w normie IEC 61131-3, obok języka drabinkowego LD (Ladder Diagram, Ladder Logic), języka bloków funkcyjnych FBD (Function Block Diagram) i grafu sekwencji SFC. Lista instrukcji IL w trzeciej edycji normy została uznana za przestarzałą, więc to ST przejął rolę języka tekstowego.
Podstawy składni są wspólne, ale każdy producent dodaje swoje rozszerzenia:
- Siemens (TIA Portal) - język SCL dla S7-1200 i S7-1500 to implementacja Structured Text z własnymi typami danych i instrukcjami.
- CODESYS - ST jest podstawowym językiem tekstowym. Ten sam standard wykorzystują sterowniki oparte na CODESYS, np. Beckhoff TwinCAT czy Finder Opta.
- Rockwell (Studio 5000) - w Logix Designer tworzy się osobne procedury w ST (Structured Text routines) obok procedur drabinkowych.
Dlatego przykłady w ST są przenośne tylko częściowo. Instrukcje IF, CASE i pętle przeniesiesz bez zmian, ale wywołania timerów, adresowanie wejść i wyjść oraz funkcje systemowe trzeba dostosować do konkretnego sterownika PLC.
Przypisanie, porównanie i kolejność wykonania
W ST operator przypisania to :=, a porównanie to =. Pomylenie ich to jeden z najczęstszych błędów początkujących. Różność zapisuje się jako <>.
Program w Structured Text wykonuje się od góry do dołu, linia po linii, w każdym cyklu sterownika PLC. Jeśli do tej samej zmiennej przypiszesz wartość w dwóch miejscach, na wyjście trafi ostatnie przypisanie. Kolejność działań jest taka: nawiasy, NOT, operacje arytmetyczne, porównania, AND, XOR, a na końcu OR. W razie wątpliwości stosuj nawiasy.
Pętle i instrukcja CASE w ST
Instrukcja CASE świetnie nadaje się do budowy automatu stanów, np. sekwencji napełniania zbiornika:
CASE iKrok OF
0: (* oczekiwanie na start *)
IF xStart THEN
iKrok := 10;
END_IF;
10: (* napelnianie *)
xZaworWlot := TRUE;
IF xCzujnikPelny THEN
xZaworWlot := FALSE;
iKrok := 20;
END_IF;
20: (* mieszanie *)
xMieszadlo := TRUE;
END_CASE;
Pętla FOR przydaje się przy operacjach na tablicach, np. przy sumowaniu pomiarów:
rSuma := 0.0;
FOR i := 1 TO 10 DO
rSuma := rSuma + arPomiary[i];
END_FOR;
rSrednia := rSuma / 10.0;
Pamiętaj, że cała pętla wykonuje się w jednym cyklu PLC. Pętla WHILE czekająca na zmianę wejścia nigdy się nie skończy, bo wejścia są odświeżane dopiero w kolejnym cyklu, a sterownik zgłosi przekroczenie czasu cyklu (watchdog).
Bloki funkcyjne i timery w Structured Text
Timery i liczniki to w ST instancje bloków funkcyjnych. Każdy timer ma własną zmienną instancji, którą wywołuje się w kodzie z parametrami. Przykład w CODESYS:
(* deklaracja: tonOpoznienie : TON; *)
tonOpoznienie(IN := xCzujnik, PT := T#5S);
xLampka := tonOpoznienie.Q;
W TIA Portal zapis jest podobny, ale instancja timera to blok danych lub multi-instancja w bloku FB. Własny Function Block (FB) w ST tworzy się tak samo jak w innych językach: deklarujesz wejścia, wyjścia i zmienne wewnętrzne, a logikę piszesz w części kodu. Taki blok możesz potem wywoływać zarówno z ST, jak i z LAD czy FBD.
Structured Text czy Ladder Logic?
- Ladder Logic (LAD) - logika bitowa, blokady, proste sekwencje i wszystko, co ma szybko diagnozować utrzymanie ruchu.
- Structured Text - obliczenia, receptury, obsługa tablic, komunikacja, algorytmy i automaty stanów z wieloma krokami.
W praktyce oba języki łączy się w jednym projekcie: bloki obliczeniowe pisze się w ST, a logikę maszyny w LAD lub FBD.
Jak nauczyć się programowania w Structured Text?
Najprościej zacząć od darmowego środowiska CODESYS, które ma wbudowaną symulację sterownika, więc kod przetestujesz bez sprzętu i bez ryzyka załączenia prawdziwych wyjść. Krok po kroku pokazujemy to w artykułach pierwszy program w CODESYS w języku Structured Text oraz instrukcje IF, CASE i pętle w CODESYS. Jeśli pracujesz na Siemensie, zajrzyj do serii programowanie PLC w języku SCL na przykładach, a symulację zapewni PLCSIM.
Sprawdź poniżej przykładowe instrukcje w Structured Text






Dowiedz się więcej na temat programowania sterowników PLC w języku tekstowym: kurs SCL dla Siemens S7-1200/S7-1500 oraz kurs Structured Text w CODESYS.
FAQ - Structured Text
Co to jest Structured Text?
Structured Text (ST) to tekstowy język programowania sterowników PLC zdefiniowany w normie IEC 61131-3. Składnią przypomina Pascal: używa instrukcji IF, CASE, FOR i WHILE, a każda instrukcja kończy się średnikiem.
Czy Structured Text to to samo co SCL?
SCL to implementacja Structured Text w sterownikach Siemens. Podstawowa składnia jest taka sama, różnice dotyczą głównie typów danych, instrukcji systemowych i sposobu wywoływania bloków.
Czy Structured Text wykonuje się od góry do dołu?
Tak. W każdym cyklu PLC kod wykonuje się po kolei od pierwszej do ostatniej linii, a wyjścia są aktualizowane po zakończeniu cyklu.
Sprzęt Allen-Bradley wykorzystywany w naszych materiałach (sterowniki Micro800, panele operatorskie i akcesoria) dostarcza nasz partner technologiczny Elmark Automatyka, autoryzowany dystrybutor Rockwell Automation w Polsce.




