BLACK WEEKZniżki do 60% na kursy PLCkoniec za 7d 00:00:00ZOBACZ OFERTY →
Programowanie PLC

Structured Text (ST) - język programowania PLC: składnia i przykłady

Szymon Adamek 8 min czytania Zaktualizowano

Podstawy programowania w języku Structured Text (ST)

Jako jeden z języków programowania PLC według normy IEC 61131-3, Structured Text, czy po prostu ST, przypomina tradycyjne języki programowania takie jak Python czy Java. Zamiast bloków języków graficznych, jak LAD czy FBD, Structured Text to po prostu tekst!

Zalety i wady języka ST

Jak każdy język programowania, Structured Text ma swoje zalety i wady, a także powody, dla których programista może wybrać ST do swojego kolejnego projektu PLC, więc przejdźmy od razu do konkretów:

  • Wysokopoziomowy język programowania
    ST jest podobny do tradycyjnych wysokopoziomowych języków programowania, dzięki temu może być stosunkowo łatwy do nauczenia się i opracowania projektów PLC dla wielu osób, które mogą nie mieć doświadczenia w programowaniu PLC, ale mają doświadczenie w tradycyjnym kodowaniu.
  • Oparty na tekście
    Znajdziesz tutaj znajome struktury rodem z języków wysokiego poziomu przeznaczone do kontroli przepływu programu typu: IF...ELSIF...ELSE czy CASE...OF. Dzięki temu w łatwy sposób uporządkujesz Twój program i będziesz pisał zaawansowane algorytmy. Taki program możesz łatwo modyfikować i debuggować, dzięki czemu przyśpieszysz swoją pracę.
  • Lekki język programowania
    Ponieważ język ST jest z definicji oparty na tekście, obliczenia, pętle i operacje na tablicach zapisuje się w kilku liniach zamiast w wielu szczeblach drabinki. Kod tekstowy łatwo też porównywać i wersjonować, np. w systemie Git, co ułatwia pracę nad większymi programami PLC.

Są też wady, o których warto wiedzieć przed wyborem języka:

  • Trudniejsza diagnostyka dla służb utrzymania ruchu - elektryk szybciej znajdzie przyczynę postoju na schemacie drabinkowym (Ladder Logic) niż w kilkuset liniach tekstu.
  • Mniej czytelny podgląd online - w LAD od razu widać przepływ sygnału, w ST trzeba śledzić wartości zmiennych.
  • Łatwo o błędy logiczne - np. przez pomyłkę w priorytecie operatorów albo pętlę, która wydłuża cykl sterownika.

Darmowy poradnik PLC Siemens S7-1200 i TIA Portal

5 gotowych programów w języku LAD z omówieniem krok po kroku. Pobierz PDF i zacznij programować sterowniki Siemens.

Pobierz poradnik PDF

Podstawowe zasady składni języka ST

Składnia Structured Text kieruje się kilkoma podstawowymi zasadami:

  • Po pierwsze, wszystkie instrukcje kończą się średnikiem.
  • Spacje i tabulatory nie są wymagane, ale dobry programista nadal będzie ich używał dla czytelności.
  • Ponadto, ST nie jest wrażliwy na wielkość liter, ale jeśli przypisujesz zmienną, znaną jako tag to stosowanie spójnego zapisu, np. PascalCase (ZaworKontrolny1), jest dobrą praktyką.
  • Nazwy zmiennych zwykle deklarujemy w notacji węgierskiej tzn. dodajemy odpowiedni prefiks określający typ danej zmiennej np. xLampka - typ BOOL, iTemperatura - typ INT

Używanie komentarzy

Inną bardzo powszechną i użyteczną składnią ST jest użycie komentarza. Jako początkujący programista, używanie komentarzy jest niezbędne do tworzenia kodu, który może być z łatwością odczytany przez innych programistów. Pamiętaj jednak, że najważniejsze są dobre i czytelne nazwy zmiennych.

Oto przykład komentarza w programie:

(* PRZYKŁADOWY PROGRAM STEROWANIA POMPĄ *)

Jak widać, aby dodać komentarz, zaczynasz od lewego nawiasu, a następnie gwiazdki. Aby zamknąć komentarz, dodajesz kolejną gwiazdkę, a następnie prawy nawias.

Operatory w języku Structured Text

ST używa również operatorów do manipulowania danymi. Przykłady operatorów to operatory logiczne, takie jak AND, OR i NOT. Operator logiczny jest używany do porównywania danych logicznych i tworzenia z nich logiki.

Przykłady:

IF NOT xZaworKontrolny1_Zamkniety AND xZaworKontrolny1_Otwarty THEN
    xPompaStart := TRUE;
END_IF;

Jeżeli zawór nr 1 nie jest zamknięty i jest otwarty to pompa startuje.

IF (xPrzyciskStart1 OR xPrzyciskStart2)
   AND (NOT xZaworKontrolny1_Zamkniety AND xZaworKontrolny1_Otwarty) THEN
    xPompaStart := TRUE;
END_IF;

Gdy wciśnięty jest przycisk start nr 1 lub przycisk start nr 2 i jeżeli zawór nr 1 nie jest zamknięty i jest otwarty, to pompa startuje. Zwróć uwagę na nawiasy wokół OR: operator AND ma wyższy priorytet niż OR, więc bez nawiasów warunek zaworu dotyczyłby tylko przycisku start nr 2.

IF (xPrzyciskStart1 OR xPrzyciskStart2)
   AND (NOT xZaworKontrolny1_Zamkniety AND xZaworKontrolny1_Otwarty) THEN
    xPompaStart := TRUE;
ELSIF (xPrzyciskStart1 OR xPrzyciskStart2)
   AND (xZaworKontrolny1_Zamkniety AND NOT xZaworKontrolny1_Otwarty) THEN
    xPompaStart := FALSE;
END_IF;

Działa analogicznie do poprzedniego przykładu, lecz dodaliśmy tutaj operator "ELSIF", więc jeśli warunek "IF" nie jest spełniony, to sprawdzamy warunek dla "ELSIF" - jeśli jest spełniony, wyłączamy pompę. A jeśli nie?

To wtedy musimy zastosować dodatkowo operator "ELSE" na wszystkie pozostałe możliwe przypadki:

IF (xPrzyciskStart1 OR xPrzyciskStart2)
   AND (NOT xZaworKontrolny1_Zamkniety AND xZaworKontrolny1_Otwarty) THEN
    xPompaStart := TRUE;
    xLampaAlarmowa := FALSE;
ELSIF (xPrzyciskStart1 OR xPrzyciskStart2)
   AND (xZaworKontrolny1_Zamkniety AND NOT xZaworKontrolny1_Otwarty) THEN
    xPompaStart := FALSE;
    xLampaAlarmowa := FALSE;
ELSE
    xPompaStart := FALSE;
    xLampaAlarmowa := TRUE;
END_IF;

Gdy warunki "IF" oraz "ELSIF" się nie spełnią to wykonuje się kod pod operatorem "ELSE".

POBIERZ INFORMATOR PDF Z PODSTAWOWYMI INSTRUKCJAMI JĘZYKA STRUCTURED TEXT

Structured Text w normie IEC 61131-3 i u różnych producentów

Structured Text to jeden z języków programowania PLC opisanych w normie IEC 61131-3, obok języka drabinkowego LD (Ladder Diagram, Ladder Logic), języka bloków funkcyjnych FBD (Function Block Diagram) i grafu sekwencji SFC. Lista instrukcji IL w trzeciej edycji normy została uznana za przestarzałą, więc to ST przejął rolę języka tekstowego.

Podstawy składni są wspólne, ale każdy producent dodaje swoje rozszerzenia:

  • Siemens (TIA Portal) - język SCL dla S7-1200 i S7-1500 to implementacja Structured Text z własnymi typami danych i instrukcjami.
  • CODESYS - ST jest podstawowym językiem tekstowym. Ten sam standard wykorzystują sterowniki oparte na CODESYS, np. Beckhoff TwinCAT czy Finder Opta.
  • Rockwell (Studio 5000) - w Logix Designer tworzy się osobne procedury w ST (Structured Text routines) obok procedur drabinkowych.

Dlatego przykłady w ST są przenośne tylko częściowo. Instrukcje IF, CASE i pętle przeniesiesz bez zmian, ale wywołania timerów, adresowanie wejść i wyjść oraz funkcje systemowe trzeba dostosować do konkretnego sterownika PLC.

Przypisanie, porównanie i kolejność wykonania

W ST operator przypisania to :=, a porównanie to =. Pomylenie ich to jeden z najczęstszych błędów początkujących. Różność zapisuje się jako <>.

Program w Structured Text wykonuje się od góry do dołu, linia po linii, w każdym cyklu sterownika PLC. Jeśli do tej samej zmiennej przypiszesz wartość w dwóch miejscach, na wyjście trafi ostatnie przypisanie. Kolejność działań jest taka: nawiasy, NOT, operacje arytmetyczne, porównania, AND, XOR, a na końcu OR. W razie wątpliwości stosuj nawiasy.

Pętle i instrukcja CASE w ST

Instrukcja CASE świetnie nadaje się do budowy automatu stanów, np. sekwencji napełniania zbiornika:

CASE iKrok OF
    0: (* oczekiwanie na start *)
        IF xStart THEN
            iKrok := 10;
        END_IF;
    10: (* napelnianie *)
        xZaworWlot := TRUE;
        IF xCzujnikPelny THEN
            xZaworWlot := FALSE;
            iKrok := 20;
        END_IF;
    20: (* mieszanie *)
        xMieszadlo := TRUE;
END_CASE;

Pętla FOR przydaje się przy operacjach na tablicach, np. przy sumowaniu pomiarów:

rSuma := 0.0;
FOR i := 1 TO 10 DO
    rSuma := rSuma + arPomiary[i];
END_FOR;
rSrednia := rSuma / 10.0;

Pamiętaj, że cała pętla wykonuje się w jednym cyklu PLC. Pętla WHILE czekająca na zmianę wejścia nigdy się nie skończy, bo wejścia są odświeżane dopiero w kolejnym cyklu, a sterownik zgłosi przekroczenie czasu cyklu (watchdog).

Bloki funkcyjne i timery w Structured Text

Timery i liczniki to w ST instancje bloków funkcyjnych. Każdy timer ma własną zmienną instancji, którą wywołuje się w kodzie z parametrami. Przykład w CODESYS:

(* deklaracja: tonOpoznienie : TON; *)
tonOpoznienie(IN := xCzujnik, PT := T#5S);
xLampka := tonOpoznienie.Q;

W TIA Portal zapis jest podobny, ale instancja timera to blok danych lub multi-instancja w bloku FB. Własny Function Block (FB) w ST tworzy się tak samo jak w innych językach: deklarujesz wejścia, wyjścia i zmienne wewnętrzne, a logikę piszesz w części kodu. Taki blok możesz potem wywoływać zarówno z ST, jak i z LAD czy FBD.

Structured Text czy Ladder Logic?

  • Ladder Logic (LAD) - logika bitowa, blokady, proste sekwencje i wszystko, co ma szybko diagnozować utrzymanie ruchu.
  • Structured Text - obliczenia, receptury, obsługa tablic, komunikacja, algorytmy i automaty stanów z wieloma krokami.

W praktyce oba języki łączy się w jednym projekcie: bloki obliczeniowe pisze się w ST, a logikę maszyny w LAD lub FBD.

Jak nauczyć się programowania w Structured Text?

Najprościej zacząć od darmowego środowiska CODESYS, które ma wbudowaną symulację sterownika, więc kod przetestujesz bez sprzętu i bez ryzyka załączenia prawdziwych wyjść. Krok po kroku pokazujemy to w artykułach pierwszy program w CODESYS w języku Structured Text oraz instrukcje IF, CASE i pętle w CODESYS. Jeśli pracujesz na Siemensie, zajrzyj do serii programowanie PLC w języku SCL na przykładach, a symulację zapewni PLCSIM.

Sprawdź poniżej przykładowe instrukcje w Structured Text

Dowiedz się więcej na temat programowania sterowników PLC w języku tekstowym: kurs SCL dla Siemens S7-1200/S7-1500 oraz kurs Structured Text w CODESYS.

FAQ - Structured Text

Co to jest Structured Text?

Structured Text (ST) to tekstowy język programowania sterowników PLC zdefiniowany w normie IEC 61131-3. Składnią przypomina Pascal: używa instrukcji IF, CASE, FOR i WHILE, a każda instrukcja kończy się średnikiem.

Czy Structured Text to to samo co SCL?

SCL to implementacja Structured Text w sterownikach Siemens. Podstawowa składnia jest taka sama, różnice dotyczą głównie typów danych, instrukcji systemowych i sposobu wywoływania bloków.

Czy Structured Text wykonuje się od góry do dołu?

Tak. W każdym cyklu PLC kod wykonuje się po kolei od pierwszej do ostatniej linii, a wyjścia są aktualizowane po zakończeniu cyklu.

Elmark Automatyka

Sprzęt Allen-Bradley wykorzystywany w naszych materiałach (sterowniki Micro800, panele operatorskie i akcesoria) dostarcza nasz partner technologiczny Elmark Automatyka, autoryzowany dystrybutor Rockwell Automation w Polsce.

Kursy online

Chcesz programować PLC w praktyce?

Kursy Siemens, CODESYS, komunikacji i safety z certyfikatem i wsparciem instruktora. Zacznij od bezpłatnego minikursu.

Zobacz kursy